Tâm nhà nằm ở đâu: cách xác định khi mặt bằng không đều
Gần như mọi hệ chia cung đều bắt đầu bằng một bước: xác định tâm của căn nhà. Từ tâm đó mới chia hướng, mới gán cung, mới nói được phòng nào nằm ở đâu. Nghĩa là nếu tâm đặt sai thì toàn bộ phần sau sai theo, dù các bước tính đều đúng.
Với một căn nhà hình chữ nhật đều thì tâm hiển nhiên. Vấn đề là rất ít nhà ở Việt Nam có hình như vậy. Bài này nói về cách xác định tâm khi mặt bằng không đều, và về chỗ mà chính các nguồn cũng không thống nhất.
Trường hợp dễ: hình chữ nhật hoặc hình vuông
Kẻ hai đường chéo, giao điểm là tâm. Hoặc kẻ hai đường nối trung điểm các cạnh đối diện. Hai cách cho cùng một điểm.
Điều đáng lưu ý ngay từ trường hợp dễ này: bạn phải chọn xem lấy kích thước nào để vẽ. Đo theo mép ngoài tường, đo theo mép trong, hay đo theo tim tường — ba cách cho ba hình hơi khác nhau, và với nhà nhỏ thì chênh lệch đủ để tâm dịch đi vài chục centimet.
Không có cách nào là duy nhất đúng, nhưng phải chọn một cách và giữ nguyên nó cho toàn bộ bản vẽ. Ghi lại mình đã chọn cách nào — đây là thông tin cần thiết nếu về sau có ai đó xem lại và ra kết quả khác.
Nhà hình chữ L và các hình lồi lõm
Đây là trường hợp phổ biến nhất trong thực tế, và cũng là chỗ các nguồn nói khác nhau nhất.
Cách một — bù cho đủ hình chữ nhật. Vẽ hình chữ nhật nhỏ nhất bao trọn căn nhà, lấy tâm của hình chữ nhật đó. Phần thiếu được xem là khuyết. Cách này đơn giản và nhiều người dùng, nhưng nếu phần khuyết lớn thì tâm có thể rơi ra ngoài nhà.
Cách hai — chia thành các hình đơn. Cắt mặt bằng thành hai hoặc ba hình chữ nhật, tìm tâm và diện tích của từng hình, rồi tính điểm cân bằng theo diện tích. Đây là cách cho ra trọng tâm hình học thật của mặt bằng, và về mặt kỹ thuật thì chặt chẽ nhất.
Cách ba — treo thử. Cắt hình mặt bằng bằng bìa cứng theo đúng tỉ lệ, rồi treo bằng một sợi chỉ ở hai điểm khác nhau trên mép; giao của hai đường chỉ chính là trọng tâm. Nghe thủ công nhưng cho kết quả chính xác và ai cũng làm được trong mười phút.
Ba cách này không phải lúc nào cũng ra cùng một điểm, và đó là thực tế cần chấp nhận. Nếu bạn theo một trường phái hoặc theo một người xem cụ thể, hãy hỏi họ dùng cách nào, rồi dùng đúng cách đó.
Khi tâm rơi ra ngoài nhà
Với nhà hình chữ L rất lệch hoặc hình chữ U, điểm tính ra có thể nằm ở khoảng sân hoặc ở phần không thuộc nhà. Điều này không phải lỗi tính toán — nó là đặc điểm hình học của những hình lõm.
Các cách xử thường gặp: dùng cách bù hình chữ nhật thay vì trọng tâm; hoặc chia nhà thành các khối rồi xét từng khối riêng; hoặc chấp nhận rằng hệ chia cung không áp gọn được cho hình này và chuyển sang xem theo cách khác.
Đây cũng là lúc đáng dừng lại một nhịp để nhớ rằng đang dùng một công cụ trong giới hạn của nó. Một hệ được dựng cho nhà hình vuông thời xưa không nhất thiết áp được trơn tru cho một căn hộ hình thang trong toà chung cư hôm nay.
Bốn câu phải trả lời trước khi vẽ
Trước khi đặt bút, chốt bốn thứ, vì mỗi thứ đều làm tâm dịch đi.
Tính phần nào là trong nhà? Ban công có tính không, lô gia có tính không, sân trước có tính không, phần mái che phía sau có tính không. Đây là câu gây khác biệt lớn nhất.
Nhà nhiều tầng thì xét tầng nào? Có cách xét riêng từng tầng, có cách lấy tầng trệt làm gốc. Nếu các tầng không cùng hình dạng thì phải nói rõ mình đang xét tầng nào.
Đo theo mép nào? Như nói ở trên — ngoài, trong, hay tim tường.
Gác lửng và giếng trời tính sao? Phần thông tầng không có sàn thì xử khác phần có sàn.
Ghi bốn câu trả lời này lên chính bản vẽ. Sau này mở lại, bạn sẽ biết con số đó đến từ đâu.
Sai số: bao nhiêu thì đáng lo
Đây là phần hiếm khi được nói tới, và nó quyết định bạn nên cầu toàn tới đâu.
Với một căn nhà bình thường, tâm dịch đi vài chục centimet thường không làm đổi việc phòng nào rơi vào cung nào — vì mỗi cung chiếm một góc quạt khá rộng khi chiếu ra tới tường. Nhưng nếu một phòng nằm sát ranh giới hai cung, thì một chút dịch chuyển của tâm cũng đủ đẩy nó sang cung khác.
Cách xử hợp lý: sau khi chia cung, nhìn xem có phòng nào nằm vắt qua ranh giới không. Nếu có thì đừng coi kết quả của phòng đó là dứt khoát, và nếu định làm gì tốn kém dựa trên kết quả ấy thì nên đo lại kỹ hơn trước.
Nói cách khác, độ chính xác cần thiết phụ thuộc vào việc bạn định làm gì với con số. Xem cho biết thì không cần cầu toàn; định đập tường thì cần.
Làm thế nào cho gọn
Trình tự gọn nhất cho người tự làm ở nhà.
Đo và vẽ mặt bằng theo tỉ lệ, ghi rõ đã đo theo mép nào. Đánh dấu phần nào tính là trong nhà. Nếu hình đều thì kẻ chéo; nếu hình lệch thì cắt bìa và treo thử — cách này nhanh hơn tính toán và ít sai sót hơn.
Đánh dấu tâm lên bản vẽ, ghi ngày, ghi bốn câu trả lời ở mục trên. Rồi chụp lại bản vẽ và lưu.
Khi có người xem tới nhà, đưa bản vẽ đó ra. Nếu họ xác định tâm khác bạn thì đó là cơ hội tốt để hỏi vì sao — và câu trả lời của họ sẽ cho bạn biết họ đang dùng cách nào, điều đó hữu ích hơn nhiều so với việc tranh luận ai đúng.
Nhà có phần cơi nới hoặc phần mới xây thêm
Rất nhiều nhà ở Việt Nam có một phần được thêm vào sau: bếp nối ra sau, phòng xây thêm trên sân, mái che biến thành phòng.
Câu hỏi đặt ra là phần đó có tính vào mặt bằng hay không, và các nguồn trả lời khác nhau. Một tiêu chí thực dụng mà nhiều người dùng: phần có tường bao kín, có mái cứng, và được dùng như phòng trong nhà thì tính; phần chỉ có mái che tạm hoặc lợp tôn hở thì không.
Điều quan trọng hơn cả việc chọn tiêu chí nào là ghi lại lựa chọn ấy. Vì phần cơi nới rất hay đổi theo thời gian, và vài năm sau khi bạn xem lại, chỉ có ghi chép mới cho biết bản vẽ cũ đã tính phần nào.
Bản vẽ của chủ đầu tư và thực tế xây ra
Với căn hộ và nhà dự án, nhiều người lấy luôn bản vẽ trong hồ sơ bán hàng để chia cung. Nhanh, nhưng có mấy chỗ đáng kiểm.
Bản vẽ bán hàng thường vẽ theo tim tường và có khi không thể hiện đúng phần hộp kỹ thuật, phần cột lớn, hay phần vách đã được chủ nhà trước đó sửa. Với nhà đất thì chênh lệch giữa bản vẽ xin phép và cái xây ra thực tế là chuyện rất thường.
Cách gọn: dùng bản vẽ có sẵn làm nền, rồi tự đo lại vài kích thước chính để đối chiếu. Nếu khớp thì dùng tiếp; nếu lệch nhiều thì vẽ lại theo số đo thật — vì bạn đang xem cho căn nhà mình đang ở, không phải cho bản vẽ.
Ba điều gọn lại
Một, tâm sai thì mọi bước sau sai theo, dù tính đúng. Nên đây là bước đáng làm cẩn thận nhất.
Hai, ba cách xác định tâm cho ba kết quả khác nhau với nhà lệch hình — chọn một cách, ghi lại, và giữ nguyên.
Ba, nhìn xem có phòng nào nằm vắt qua ranh giới cung không. Nếu có thì đừng coi kết quả của phòng đó là dứt khoát.