Xác định hướng nhà khi không rõ đâu là mặt tiền

Đây là câu hỏi chặn đứng nhiều người ngay bước đầu tiên khi tự tra bát trạch: hướng nhà mình là hướng nào? Nghe tưởng dễ, nhưng với căn hộ chung cư, nhà hai mặt tiền, nhà trong hẻm hoặc nhà đã cải tạo thì câu trả lời không hiển nhiên chút nào. Và vì mọi tính toán phía sau đều dựa vào con số này, sai ở đây là sai toàn bộ.

Toạ và hướng: hai mặt đối nhau

Trước hết là cặp khái niệm nền. Trong cách nói thông dụng, hướng là mặt trước của căn nhà, còn toạ là mặt sau — hai mặt đối nhau qua tâm nhà. Nói nhà hướng Nam tức là mặt trước quay về Nam, lưng tựa Bắc.

Cả bộ tám cung phía sau đều được sắp từ cặp này, nên nếu bạn xác định nhầm hai mặt cho nhau thì mọi cung đều đảo ngược.

Bốn cách hiểu về "mặt trước" — và chúng không luôn trùng nhau

Đây là gốc của mọi lúng túng. Trong thực hành có ít nhất bốn cách xác định mặt trước, và các nguồn không hoàn toàn thống nhất chọn cái nào:

Cách một — theo cửa chính. Mặt có cửa ra vào chính là mặt trước. Đây là cách trực giác nhất và cũng phổ biến nhất khi nói về nhà phố.

Cách hai — theo mặt thoáng nhất. Mặt nhận nhiều ánh sáng, nhiều khí, nhìn ra không gian mở. Cách này hay được dùng với căn hộ, vì cửa căn hộ thường mở ra hành lang kín.

Cách ba — theo mặt giáp đường. Mặt quay ra đường lớn, nơi có người và xe qua lại.

Cách bốn — theo mặt chính về hình thức, tức mặt được thiết kế như mặt tiền của công trình.

Với nhà phố thông thường thì bốn cách này trùng nhau, nên không ai thấy vấn đề. Vấn đề chỉ lộ ra ở mấy trường hợp bên dưới — và đó là lúc hai người cho hai kết quả khác nhau mà không ai sai theo hệ của mình.

Trường hợp khó: căn hộ chung cư

Đây là trường hợp gây tranh cãi nhiều nhất trong thực hành hôm nay, vì bát trạch hình thành từ thời chưa có kiểu ở này.

Cửa căn hộ mở ra hành lang trong — không có nắng, không có gió, không có đường. Nếu lấy cửa làm hướng thì hướng nhà là một hành lang; nếu lấy ban công thì hướng là chỗ thoáng thật.

Trong thực hành, nhiều người chọn lấy mặt ban công hoặc mặt kính lớn làm hướng với lập luận rằng đó mới là nơi khí vào. Nhưng cũng có người giữ nguyên nguyên tắc cửa chính. Không có cách nào là chuẩn duy nhất được mọi trường phái công nhận.

Cách thực tế nhất nếu bạn muốn tự tra: tính cả hai và xem chúng có nói ngược nhau không. Nếu hai cách cho kết luận gần nhau thì bạn không cần phải chọn. Nếu chúng ngược nhau thì đó chính là thông tin — nó nói rằng với căn nhà này, hệ bát trạch không đưa ra được một câu trả lời dứt khoát, và bạn nên quyết theo tiêu chí khác.

Trường hợp khó: nhà hai mặt tiền và nhà góc

Nhà góc có hai mặt cùng giáp đường. Cách thường dùng là lấy mặt có cửa chính đang thật sự dùng hằng ngày — không phải cửa vốn được thiết kế làm cửa chính rồi bỏ không.

Nguyên tắc chung dễ nhớ: đi theo cách dùng thật, không đi theo bản vẽ. Nhà mà cả nhà đi vào bằng cửa hông suốt mười năm thì mặt hông đó mới là mặt trước trên thực tế.

Nếu hai mặt dùng ngang nhau, lại rơi vào trường hợp tính cả hai như trên.

Trường hợp khó: nhà trong hẻm và nhà đã cải tạo

Nhà trong hẻm sâu thường chỉ có một mặt, nên không khó. Cái khó là nhà đã bịt cửa cũ mở cửa mới, hoặc nhà đã cơi nới làm đổi hình dáng.

Với những nhà này, hãy xác định theo hiện trạng đang dùng chứ không theo lịch sử. Và nếu bạn định dời cửa, thì phải nhớ một điều quan trọng: dời cửa là chuyện kết cấu và thường là chuyện phải xin phép. Quy định về sửa chữa cải tạo thay đổi theo thời điểm và theo địa phương, nên hỏi đơn vị thiết kế và cơ quan có thẩm quyền trước — đừng để một kết luận từ bảng tra dẫn tới việc đục tường chịu lực.

Xác định tâm nhà — bước hay bị bỏ qua

Muốn chia cung thì phải có tâm. Với mặt bằng hình chữ nhật hoặc gần vuông, tâm là giao hai đường chéo và chuyện khá đơn giản.

Với mặt bằng hình chữ L, hình thang, hoặc nhà nhiều khối lệch nhau thì mỗi cách xử cho một tâm hơi khác — có cách bù hình cho đủ chữ nhật, có cách bỏ phần thiếu, có cách chia nhỏ ra tính. Các nguồn không thống nhất, nên đây lại là một chỗ nữa mà hai người có thể ra hai kết quả.

Với nhà nhiều tầng, thường người ta tính theo mặt bằng tầng trệt, nhưng cũng có cách tính riêng cho từng tầng.

Đo cho chắc

Sau khi đã chọn được mặt nào là hướng, phần đo có mấy điều thực tế: đứng vuông góc với mặt nhà, đo ở vị trí ổn định; tránh xa kim loại lớn — cửa sắt, cột thép, tủ lạnh, xe máy, và cả điện thoại nếu bạn dùng la bàn cơ; và đo ba lần ở ba chỗ rồi so.

Nếu ba số lệch nhau đáng kể thì nguyên nhân gần như luôn là nhiễu từ, không phải nhà bạn có gì đặc biệt. Ra chỗ trống hơn đo lại.

Và nhớ phân biệt hướng bắc từ và hướng bắc thật — chúng lệch nhau một góc tuỳ theo vị trí địa lý, và ứng dụng trên điện thoại có thể đang báo theo loại nào tuỳ cài đặt.

Khi kết quả không dứt khoát

Nếu tính cả hai cách mà ra hai kết luận trái nhau, đừng coi đó là bế tắc. Nó chỉ nói rằng công cụ này không phân định được trường hợp của bạn, và lúc đó nên quyết bằng tiêu chí đo được: mặt nào có nắng gắt buổi chiều, mặt nào đón gió, chỗ nào đặt giường thì ngủ ngon, chỗ nào kê bàn thì đủ sáng.

Những tiêu chí đó bạn kiểm chứng được bằng cách sống thử vài hôm — điều mà không bảng tra nào làm thay được.

Tóm lại

Hướng là mặt trước, toạ là mặt sau, và nhầm hai mặt là đảo toàn bộ. Có ít nhất bốn cách hiểu về mặt trước, chúng trùng nhau ở nhà phố thường và tách ra ở căn hộ, nhà góc, nhà đã cải tạo.

Gặp trường hợp khó thì tính cả hai cách và xem chúng có nói ngược nhau không. Đi theo cách dùng thật chứ không theo bản vẽ. Đo tránh kim loại và đo ba lần. Và mọi đề xuất dời cửa đều phải qua người có chuyên môn xây dựng trước.