Trường phái nào áp được cho loại nhà nào: lọc theo dữ kiện sẵn có
Câu hỏi hay gặp nhất của người mới là "nên theo trường phái nào". Nhưng có một câu dùng được hơn nhiều: nhà tôi thuộc loại nào, và với loại đó thì hệ nào còn áp được?
Bởi vì mỗi hệ cần một bộ dữ kiện đầu vào. Thiếu một dữ kiện là phần tính của hệ đó hụt đi, và cái còn lại chỉ là lời khuyên chung chung mượn danh hệ ấy.
Mỗi hệ cần dữ kiện gì
Nói rất gọn, các hệ đang lưu hành cần một vài thứ trong danh sách sau:
- Hướng đo được — đo tại chỗ, có mặt chuẩn rõ ràng.
- Mặt bằng đầy đủ — đủ để xác định tâm và chia khu.
- Năm hoàn thành công trình — với các hệ có yếu tố thời gian.
- Tuổi người ở — với các hệ gắn kết quả vào người.
- Thế đất và cảnh quan chung quanh — thứ nhìn bằng mắt.
Danh sách này là công cụ lọc: nhìn vào nhà mình, xem còn mấy dữ kiện, là biết nên trông đợi gì.
Nhà phố có đất riêng: loại đủ dữ kiện nhất
Có mặt tiền rõ, có mặt bằng riêng, biết năm xây, biết ai ở. Đây là loại mà gần như hệ nào cũng áp được, và cũng là loại mà hầu hết sách vở được viết cho.
Chỗ cần cẩn thận lại nằm ở chuyện khác: nhà phố thường bị cải tạo nhiều lần, thêm tầng, đổi cửa, cơi nới. Khi đó "năm xây" và "mặt bằng" là hai dữ kiện đã đổi, mà người xem không hỏi thì không biết.
Căn hộ chung cư: hai dữ kiện đều lung lay
Đây là loại nhà phổ biến nhất hôm nay và cũng là loại khó nhất cho các hệ cổ điển.
Hướng lấy mốc nào là chuyện các dòng không thống nhất: cửa căn hộ, ban công lớn, hay hướng của cả toà nhà. Mỗi lựa chọn cho một kết quả khác. Thêm nữa, đo trong căn hộ có nhiều nhiễu từ do kết cấu và thiết bị, nên hai lần đo ở hai chỗ đã có thể lệch nhau.
Năm xây thì có, nhưng cả toà cùng một năm — nghĩa là hàng trăm căn hộ khác nhau hoàn toàn về vị trí, tầng, hướng lại cùng chung một dữ kiện thời gian.
Còn tâm nhà ở mặt bằng căn hộ hình chữ L hay có ban công lõm thì xác định thế nào cũng là chuyện phải chọn, và mỗi cách chọn ra một kết quả.
Kết luận thành thật: với căn hộ, phần các hệ nói được chắc chắn ít hơn nhiều so với nhà phố. Nghe một kết luận quả quyết về căn hộ thì đáng hỏi lại người xem đã lấy mốc nào và vì sao.
Một căn phòng thuê: gần như chỉ còn phần quan sát
Không có mặt bằng riêng, không quyết được cửa, không đổi được kết cấu, và thường cũng không ở lâu.
Phần còn dùng được là phần nhìn bằng mắt và sắp đặt trong tầm tay: chỗ đặt giường so với cửa, ánh sáng, thông gió, đường đi lại trong phòng, chỗ để đồ. Đây không phải phiên bản rút gọn của một hệ nào — nó là phần thực tế, và nó cho kết quả cảm nhận được.
Ai đó tính cho bạn một tinh bàn cho một phòng trọ thuê sáu tháng thì nên hỏi lại: dữ kiện nào trong đó là của phòng này, chứ không phải của cả toà nhà.
Đất trống: mắt trước, tính sau
Đất chưa xây thì phần nhìn thế đất, hướng nắng, hướng gió, đường vào, cao thấp so với chung quanh là mạnh nhất — và nó lại là phần ảnh hưởng thật tới căn nhà sau này.
Các hệ gắn với công trình chỉ áp được sau khi có thiết kế, vì chúng cần mặt bằng và hướng của ngôi nhà chứ không phải của mảnh đất. Thứ tự đúng vì thế là xem đất trước, thiết kế, rồi mới tới phần tính.
Mặt bằng kinh doanh thuê ngắn hạn
Ở đây thứ quyết định kết quả thường không nằm trong bất kỳ hệ nào: dòng người qua lại, hướng người đi bộ tới, chỗ dừng xe, biển hiệu có thấy từ xa không, cửa mở ra có dễ bước vào không.
Mấy thứ đó đo được bằng cách ra đứng ở vỉa hè vào ba khung giờ khác nhau và đếm. Một buổi làm việc ấy thường cho nhiều thông tin hơn là một buổi luận bàn về hướng.
Bảng gọn
- Đất trống — phần nhìn thế đất mạnh; phần tính chờ thiết kế.
- Nhà phố đất riêng — đủ dữ kiện nhất; nhớ hỏi lịch sử cải tạo.
- Căn hộ — hướng và tâm đều phải chọn mốc; nghe kết luận quả quyết thì hỏi lại.
- Phòng thuê — phần quan sát và sắp đặt; phần tính gần như không có chỗ bám.
- Mặt bằng thuê để bán hàng — dòng người và lối vào quyết định nhiều hơn cả.
Ba câu hỏi trước khi trả tiền cho một buổi xem
- Anh/chị dùng dòng nào, và với loại nhà của tôi thì dòng đó cần dữ kiện gì?
- Dữ kiện nào tôi đang thiếu, và thiếu thì phần kết luận nào yếu đi?
- Hướng sẽ lấy mốc ở đâu, vì sao lấy mốc đó?
Người trả lời thẳng được ba câu này thì buổi xem sẽ rõ ràng. Người trả lời rằng hệ của mình áp được cho mọi loại nhà như nhau thì đó cũng là một câu trả lời.
Chỗ không hệ nào nói tới
Kết cấu, thấm dột, hệ điện nước, và phần pháp lý của căn nhà đều nằm ngoài mọi trường phái. Đó là việc của người có chuyên môn xây dựng và người có chuyên môn pháp lý, và chúng ảnh hưởng tới cuộc sống trong nhà nhiều hơn bất cứ điều gì bài này bàn tới.
Ba điều gọn lại
Một. Đừng hỏi nên theo trường phái nào; hỏi nhà mình còn mấy dữ kiện, rồi mới biết hệ nào còn chỗ bám.
Hai. Căn hộ là loại nhà phổ biến nhất nhưng khó nhất cho các hệ cổ điển — hướng lấy mốc nào và tâm nhà ở đâu đều phải chọn, và mỗi cách chọn ra một kết quả.
Ba. Với phòng thuê và mặt bằng ngắn hạn, phần quan sát được bằng mắt không phải bản rút gọn của hệ nào cả — nó chính là phần cho kết quả.