La bàn phong thuỷ: cầm thế nào, đọc ra sao, và vì sao hai người đo ra hai số
Mọi tính toán phong thuỷ theo hướng đều bắt đầu bằng một con số: nhà này toạ bao nhiêu độ. Nếu con số đó sai thì tất cả những gì tính sau đều sai theo, mà không có cách nào phát hiện ra từ trong bảng tính. Vậy mà đây lại là bước ít được nói kỹ nhất.
Đo cái gì: hướng nhà, không phải hướng cửa
Hai khái niệm hay bị lẫn:
- Toạ và hướng của ngôi nhà — xác định theo mặt chính của công trình, tức mặt được coi là mặt trước, thường là mặt thoáng nhất và nhìn ra đường.
- Hướng cửa — cửa có thể mở lệch so với mặt nhà, nhất là nhà góc phố hoặc nhà có cửa đặt chéo.
Các trường phái không hoàn toàn thống nhất về việc lấy mốc nào, và đó là một trong những lý do hai thầy cho hai kết quả. Người đo nên nói rõ mình đang đo cái gì trước khi đưa ra con số.
Đứng ở đâu khi đo
Đo ngoài trời, cách xa nhà vài mét, đứng đối diện mặt nhà và quay lưng về phía nhà nếu muốn lấy hướng nhìn ra. Lý do đơn giản: trong nhà có quá nhiều sắt thép và thiết bị điện, đủ để kéo kim lệch vài độ mà mình không biết.
Đo ít nhất ba lần ở ba vị trí cách nhau vài mét. Ba số gần nhau thì tin được; ba số chênh nhau nhiều là dấu hiệu có nguồn nhiễu quanh đó.
Những thứ làm lệch kim
- Cửa cuốn, khung cửa sắt, hàng rào sắt, cột thép.
- Bê tông cốt thép — sàn và tường nhà cao tầng đều có thép bên trong.
- Điện thoại, đồng hồ, chìa khoá, kính có gọng kim loại, thắt lưng có khoá lớn.
- Xe máy, ô tô đỗ gần; tủ điện, trạm biến áp, đường dây điện lớn.
- Nam châm trong loa, trong nắp ốp điện thoại — nguồn nhiễu rất mạnh mà rất gần người đo.
Cách tự kiểm: đo một lần, bước sang ngang ba mét rồi đo lại. Nếu số đổi nhiều thì có thứ gì đó đang tác động.
Bắc từ và bắc địa lý — hai thứ khác nhau
Kim la bàn chỉ về bắc từ, còn bản đồ và hệ toạ độ dùng bắc địa lý. Hai hướng này lệch nhau một góc thay đổi theo vị trí trên trái đất và thay đổi chậm theo thời gian.
Với phần lớn tính toán phong thuỷ truyền thống, người ta dùng thẳng số đọc trên la bàn — vì hệ thống đó vốn được xây trên phép đo bằng kim từ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi trộn hai nguồn: lấy hướng từ bản đồ vệ tinh rồi đưa vào bảng tính vốn dành cho số đo kim từ. Chọn một nguồn và dùng nhất quán.
Điện thoại có dùng được không
Dùng được ở mức tham khảo. La bàn điện thoại đọc từ cảm biến từ trường, và nó bị chính điện thoại làm nhiễu; nhiều máy cần hiệu chỉnh bằng động tác xoay hình số tám trước mỗi lần đo.
Cách dùng hợp lý: đo bằng điện thoại để có con số đại khái, rồi kiểm lại bằng la bàn thật nếu định dùng số đó cho tính toán. Đừng lấy số điện thoại làm căn cứ cho một quyết định tốn tiền.
La kinh và la bàn thường
La kinh là la bàn chuyên dụng với nhiều vòng chữ quanh kim, mỗi vòng thuộc một hệ tính. Nó không đo chính xác hơn — cùng một kim từ — mà chỉ tra sẵn các hệ quy chiếu.
Người mới không cần sắm la kinh. Một la bàn tốt cộng một bảng tra là đủ cho mọi việc thường gặp, và ít nhầm hơn vì không bị rối bởi hàng chục vòng chữ.
Sai số bao nhiêu thì đáng lo
Các hệ chia hướng thành những cung có bề rộng nhất định. Sai một vài độ ở giữa cung thì không đổi kết luận; nhưng nếu con số rơi sát ranh giới hai cung thì một vài độ đủ để nhảy sang kết luận khác hẳn.
Vì thế người đo cẩn thận luôn ghi lại cả con số và khoảng cách tới ranh giới gần nhất. Gặp trường hợp sát ranh, cách trung thực là nói rõ "nhà này nằm ở ranh giới" thay vì chọn đại một bên rồi tính tiếp như thể chắc chắn.
Đo nhà chung cư: bài toán riêng
Căn hộ khó đo hơn nhà đất vì ba lý do cộng lại: sàn và tường đều là bê tông cốt thép, thang máy và hộp kỹ thuật chạy dọc toà nhà, và không có "ngoài sân" để đứng.
- Đo ở ban công, đứng xa lan can kim loại nhất có thể, và đo nhiều lần.
- Nếu ban công có lan can sắt dày, thử đo ở sân chung dưới đất, đối diện mặt toà nhà, rồi suy ra hướng của mặt đó.
- Đối chiếu thêm bằng bản đồ vệ tinh: nhìn hình khối toà nhà từ trên cao để biết mặt mình quay về phía nào so với đường phố. Cách này không cho số chính xác nhưng đủ để phát hiện khi la bàn bị lệch nặng.
Ba cách cho ba con số gần nhau thì tin được. Chênh nhau nhiều thì biết là đang có nhiễu, và đó đã là thông tin có ích.
Những lỗi hay gặp khi mới tập đo
- Cầm la bàn không nằm ngang — kim cọ vào mặt kính hoặc lệch trục, số sai vài độ.
- Đọc vội khi kim chưa dừng hẳn.
- Quên bỏ điện thoại khỏi túi trước ngực — nguồn nhiễu gần nhất và mạnh nhất.
- Đo đúng một lần rồi tin luôn.
- Lẫn giữa hướng nhìn ra và hướng lưng nhà; hai số này chênh nhau đúng một nửa vòng tròn, và ghi nhầm thì mọi tính toán sau đảo ngược.
Ghi lại kết quả thế nào
- Ngày giờ đo, thời tiết, vị trí đứng.
- Ba con số của ba lần đo, và số trung bình.
- Dụng cụ dùng: la bàn gì, có hiệu chỉnh không.
- Ảnh chụp mặt nhà từ chỗ đứng đo.
Bản ghi này giúp lần sau khỏi đo lại, và quan trọng hơn: nếu hai người cho hai kết quả, có thể lần ra khác nhau ở bước nào.
Khi số của thầy khác số của mình
Đừng vội kết luận ai sai. Hỏi ba câu: thầy đo ở đâu, đo mặt nào của nhà, và dùng dụng cụ gì. Phần lớn chênh lệch giải thích được bằng ba câu đó — đứng trong nhà thay vì ngoài sân, lấy mặt cửa thay vì mặt nhà, hoặc đo gần một cánh cửa cuốn.
Nếu sau ba câu mà vẫn chênh nhiều và không ai giải thích được, thì con số đó chưa đủ tin cậy để dùng làm căn cứ chi tiền.
Tóm lại
Đo hướng là bước nền của mọi tính toán theo hướng, nên làm cho cẩn thận: ra ngoài trời, bỏ đồ kim loại khỏi người, đo ba lần, ghi lại, và nói rõ mình đo mặt nào. Gặp nhà nằm sát ranh giới hai cung thì nói thẳng là sát ranh, đừng làm tròn cho gọn.